Masjid Negeri Pahang, yang dikenali secara rasmi sebagai Masjid Negeri Sultan Ahmad 1, ialah masjid terbesar di Pahang dan salah satu mercu tanda Bandaraya Kuantan. Ia bukan sekadar tempat solat Jumaat. Ia pusat majlis rasmi peringkat negeri, lokasi program agama, dan destinasi ziarah pelawat dari luar Pahang. Bagi kariah Kuantan, ia masjid induk. Bagi AJK masjid lain, ia rujukan tadbir urus. Bagi pelawat, ia titik permulaan untuk memahami sejarah Islam di pantai timur.
Artikel ini menghimpunkan fakta berdaftar daripada sumber rasmi, iaitu profil masjid dalam Sistem Maklumat Masjid dan Surau Malaysia (SISMIM) JAKIM, laman Jabatan Agama Islam Pahang (JAIP), portal e-Solat, Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan, dan Lembaga Hasil Dalam Negeri. Semua pautan luar dalam artikel ini disemak pada 2026 dan merujuk kepada halaman yang menyebut perkara berkenaan secara khusus, bukan kepada laman utama agensi.
Fakta Asas Masjid Negeri Pahang
Profil rasmi masjid ini boleh disemak terus dalam rekod SISMIM JAKIM. Ringkasan fakta utamanya adalah seperti berikut.
| Perkara | Maklumat rasmi |
|---|---|
| Nama berdaftar | Masjid Negeri Sultan Ahmad 1 |
| Kod SISMIM | 0604058 |
| Alamat | Kuala Kuantan, 25000 Kuantan, Pahang |
| Telefon | 09-516 5818 |
| Tarikh perasmian | 21 Oktober 1994 |
| Kapasiti dewan solat | Sekurang-kurangnya 8,000 jemaah |
| Tinggi menara | 180 kaki |
| Zon waktu solat | PHG02 (Kuantan, Pekan, Muadzam Shah) |
| Gaya seni bina | Othmaniah dengan bahan dan teknologi moden |
| Warna dominan | Biru dan hijau |
Rekod ini penting kerana nama masjid sering ditulis dalam pelbagai bentuk pada bahan pelancongan dan media sosial. Nama rasmi dalam pendaftaran JAKIM ialah Masjid Negeri Sultan Ahmad 1, dan alamatnya terletak di Kuala Kuantan. Bagi AJK yang ingin memasukkan masjid ke dalam direktori atau sistem dalam talian, penggunaan nama dan alamat yang sama dengan rekod rasmi mengelakkan kekeliruan carian.
Sejarah: Idea Sultan Ahmad Shah dan Perasmian 1994
Menurut rekod SISMIM, masjid ini dirasmikan oleh Sultan Haji Ahmad Shah Al-Mustain Billah Ibni Almarhum Sultan Abu Bakar pada 21 Oktober 1994. Pembinaannya ialah hasil idea Sultan Pahang sendiri, Sultan Ahmad Shah. Peranan langsung istana dalam perancangan masjid negeri bukan sesuatu yang luar biasa di Pahang, tetapi ia memberi kesan kepada cara masjid ini berfungsi sehingga hari ini.
Nama masjid diambil sempena Sultan Ahmad Al-Mu'adzam Shah, pemerintah Pahang pertama yang ditabal sebagai raja selepas mengalahkan Bendahara Wan Mutahir lewat tahun 1890. Pemilihan nama itu meletakkan masjid negeri dalam kesinambungan sejarah kesultanan, bukan sekadar projek pembangunan bandar. Implikasinya praktikal: protokol majlis, kehadiran tetamu diraja dan program peringkat negeri perlu dirancang dengan teliti oleh pihak pengurusan.
Dari segi kedudukan, masjid ini terletak di dalam Bandar Kuantan dan mudah dicapai dari jalan utama bandar. Ia menjadi masjid rujukan bagi kariah sekitar Kuantan, manakala masjid kariah lain di daerah yang sama kekal menjalankan fungsi harian solat lima waktu dan program taman perumahan. Pembahagian peranan ini penting difahami oleh AJK yang sering menerima pertanyaan jemaah tentang urusan yang perlu dibuat di peringkat negeri.
Perbandingan antara masjid negeri membantu memberi perspektif. Panduan Masjid Negeri Perak dan Panduan Masjid Negeri Sabah menunjukkan corak yang berbeza dari segi lokasi, kapasiti dan hubungan dengan pihak berkuasa agama negeri. Namun, satu perkara kekal sama: masjid negeri berfungsi sebagai pusat rujukan, dan beban tadbir urusnya lebih besar daripada masjid kariah biasa.
Seni Bina Othmaniah: Empat Kubah, Marmar dan Khat Asma' al-Husna
Reka bentuk Masjid Negeri Sultan Ahmad 1 berasaskan seni bina zaman Othmaniah, tetapi menggunakan bahan dan teknologi moden. Ciri paling menonjol ialah empat kubah separuh bulat yang diletakkan pada empat penjuru, mengapit sebuah kubah utama yang mendominasi bahagian atas ruang solat utama. Warna biru dan hijau digunakan pada keseluruhan bangunan, manakala halaman luas memberi suasana keterbukaan dan mengimbangi saiz masjid.
Hiasan dalaman dan luaran pula berasaskan corak geometri. Rekod JAKIM menyebut jalinan geometri yang digarap teliti, marmar bercorak yang memantulkan cahaya biru dan putih, cermin kaca tetingkap bernuansa biru dan kuning, khat Asma' al-Husna pada dinding, serta ayat al-Quran sebagai sebahagian daripada hiasan dalaman. Empat menara diperbuat daripada marmar khas yang berkilauan apabila terkena cahaya lampu.
| Elemen | Kesan kepada pengalaman jemaah |
|---|---|
| Kubah utama dan empat kubah penjuru | Memberi siluet yang mudah dikenali dari jauh dan menandakan pusat bandar |
| Halaman terbuka | Menampung limpahan jemaah pada solat Jumaat dan hari raya |
| Marmar bercorak | Menyerakkan cahaya dan mengurangkan rasa panas pada lantai |
| Khat Asma' al-Husna | Mengingatkan jemaah tentang adab dan tujuan masuk ke masjid |
| Empat menara marmar | Menjadi tanda arah dan mercu tanda bandar |
Bagi pelawat yang datang untuk melihat seni bina, perkara yang perlu diingat ialah masjid ini masih berfungsi penuh sebagai tempat ibadah. Lawatan tidak sepatutnya mengganggu saf, bacaan al-Quran atau kuliah. Jika ingin merakam gambar, pilih waktu luar waktu solat dan elakkan merakam wajah jemaah tanpa izin.
Kapasiti 8,000 Jemaah dan Kemudahan Harian
Rekod JAKIM menyatakan masjid ini mampu memuatkan sekurang-kurangnya 8,000 orang. Angka itu menjadikannya antara masjid terbesar di pantai timur dan menjelaskan mengapa ia menjadi lokasi pilihan untuk solat Jumaat berjemaah besar, solat hari raya dan program agama peringkat negeri. Pada hari biasa, kapasiti tersebut memberi ruang yang selesa untuk solat lima waktu dan kelas mengaji.
Bagi jemaah yang pertama kali datang, beberapa langkah boleh memudahkan kunjungan:
- Semak waktu solat bagi zon PHG02 sebelum bertolak, kerana waktu bagi Kuantan berbeza sedikit daripada daerah lain di Pahang.
- Tiba sekurang-kurangnya 15 hingga 20 minit awal pada hari Jumaat. Dewan utama dipenuhi lebih awal, dan halaman menjadi ruang tambahan.
- Gunakan kemudahan wuduk di kawasan yang disediakan dan elakkan membawa masuk bekas air besar yang boleh menyekat laluan.
- Letakkan kenderaan di ruang parkir yang disediakan dan jangan menghalang laluan keluar masuk kenderaan kecemasan.
- Simpan nombor telefon masjid, iaitu 09-516 5818, untuk pertanyaan rasmi seperti tempahan lawatan atau urusan program.
Maklumat hubungan dan alamat rasmi juga boleh disemak melalui Direktori Jabatan Agama Islam Pahang yang menyenaraikan jabatan dan pegawai berkaitan. Bagi urusan yang melibatkan program negeri, saluran rasmi ini lebih tepat daripada menghubungi individu yang mendakwa mewakili masjid.
Waktu Solat Zon PHG02: Panduan untuk Kariah dan Musafir
Pahang dibahagikan kepada beberapa zon waktu solat. Berdasarkan senarai zon rasmi e-Solat, Kuantan, Pekan dan Muadzam Shah berada dalam zon PHG02. Zon PHG03 meliputi Jerantut, Temerloh, Maran, Bera, Chenor dan Jengka, manakala PHG04 meliputi Bentong, Lipis dan Raub. Pulau Tioman pula berada dalam zon PHG01.
| Zon | Kawasan utama |
|---|---|
| PHG01 | Pulau Tioman |
| PHG02 | Kuantan, Pekan, Muadzam Shah |
| PHG03 | Jerantut, Temerloh, Maran, Bera, Chenor, Jengka |
| PHG04 | Bentong, Lipis, Raub |
Jadual waktu solat harian boleh disemak melalui portal waktu solat JAKIM atau aplikasi e-Solat. Bagi AJK yang menguruskan paparan TV di masjid, jadual zon perlu dikemas kini mengikut zon masjid masing-masing, bukan mengikut zon ibu negeri secara lalai. Kesilapan zon menyebabkan azan dan paparan waktu tidak selari dengan jemaah.
Dari sudut hukum, solat Jumaat mempunyai syarat tersendiri bagi musafir. Dalam Al-Kafi Li al-Fatawi Siri ke-531, Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan menyimpulkan bahawa solat Jumaat tidak wajib ke atas orang yang sedang bermusafir, tetapi solat Jumaat yang didirikan tetap sah. Kesimpulan itu berguna bagi pelawat luar negeri yang singgah di Kuantan pada hari Jumaat: mereka boleh memilih untuk menunaikan solat Jumaat bersama jemaah tempatan atau menunaikan solat Zohor, bergantung kepada keadaan perjalanan.
Bagi kariah tetap, perkara asas solat Jumaat perlu dijaga: datang awal, mandi dan memakai pakaian bersih, mengelakkan bau yang mengganggu jemaah lain, mendengar khutbah dengan tenang, dan tidak melangkah di hadapan jemaah yang sedang solat. Panduan lanjut tentang adab dan syarat boleh dibaca dalam panduan solat Jumaat.
Adab Ziarah: Jemaah, Pelajar dan Pelawat Bukan Islam
Masjid negeri sering menerima pelawat daripada pelbagai latar belakang, termasuk pelajar sekolah, penyelidik dan pelancong. Bagi pelawat bukan Islam, persoalan yang sering timbul ialah sama ada mereka dibenarkan masuk. Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan dalam Irsyad Hukum Siri ke-271 mentarjihkan pandangan yang mengharuskan bukan Islam masuk ke dalam masjid kecuali Masjid al-Haram, dengan syarat mendapat keizinan pihak pengurusan masjid dan tingkah laku mereka tidak mencemarkan kesucian masjid.
Keputusan itu selari dengan fatwa Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia Kali Ke-90 pada 1 Mac 2010, yang membenarkan pelancong bukan Islam memasuki masjid dan ruang solat utama dengan syarat keizinan pengurusan serta tingkah laku yang terkawal. Perbuatan berdoa atau bertafakur mengikut cara agama mereka dalam keadaan yang boleh menimbulkan fitnah adalah dilarang.
Bagi pihak pengurusan, tanggungjawabnya jelas: menetapkan laluan lawatan, menyediakan panduan pakaian, memastikan pelawat tidak masuk ke ruang solat ketika jemaah sedang solat, dan meletakkan petugas untuk memantau. Bagi pelawat Muslim, adab yang sama terpakai dalam bentuk yang lebih halus, iaitu menjaga kebersihan, merendahkan suara dan tidak menjadikan masjid tempat perbualan urusan dunia.
Pandangan dalam Bayan Linnas Siri ke-206 meletakkan perkara ini dalam kerangka yang lebih luas. Pengimarahan masjid mempunyai dua dimensi: zahir, iaitu membina dan menjaga fizikal masjid, dan batin, iaitu mengisinya dengan ilmu, zikir dan suasana ibadah. Lawatan pelawat tidak bercanggah dengan pengimarahan selagi kedua-dua dimensi itu dijaga.
Tadbir Urus: Model JAIP untuk 703 Masjid dan 1,563 Surau
Jabatan Agama Islam Pahang menyatakan bahawa pihaknya mentadbir dan menyelenggara 703 buah masjid dan 1,563 buah surau di seluruh negeri, menurut halaman Pengurusan Masjid JAIP. Skala itu menjelaskan mengapa urusan masjid di Pahang tidak boleh bergantung sepenuhnya pada satu pejabat. Sebahagian besar kerja harian tetap dilakukan oleh AJK dan kariah di peringkat tempatan.
Antara perkhidmatan yang disenaraikan oleh JAIP ialah pengurusan pegawai masjid seperti imam, bilal dan siak, penyelarasan khutbah Jumaat, tempahan fasiliti masjid, permohonan pembinaan masjid baharu, dan pengurusan tabung masjid. Maklumat rasmi jabatan dan saluran pertanyaan boleh disemak melalui Soalan Lazim JAIP.
| Tanggungjawab | Pelaksana utama | Implikasi kepada AJK kariah |
|---|---|---|
| Pelantikan imam, bilal dan siak | JAIP dengan kerjasama AJK | AJK perlu menyediakan cadangan dan rekod kehadiran yang kemas |
| Khutbah Jumaat | JAIP menyelaras teks dan jadual | AJK memastikan khutbah dibaca oleh khatib yang dilantik |
| Tempahan fasiliti | AJK mengurus permohonan | Rekod tempahan perlu disimpan untuk elak pertindihan |
| Pembinaan masjid baharu | JAIP memproses permohonan | AJK perlu menyediakan dokumen tanah dan pelan |
| Tabung masjid | AJK mengutip, JAIP memantau | Kutipan perlu direkod dan dilaporkan secara berkala |
Dari sudut sistem, JAIP menggunakan platform eMasjid untuk pendaftaran dan pengurusan data masjid dan surau. Bagi AJK yang ingin melengkapkan lagi pengurusan dalaman, modul seperti pengurusan pengguna dan jadual bertugas imam dan bilal membantu menyimpan rekod yang selama ini ditulis dalam buku atau grup WhatsApp.
Tabung Masjid: Amanah, Rekod dan Layanan Cukai
Tabung masjid ialah amanah. Kutipan Jumaat, infaq harian dan sumbangan pembangunan perlu direkod dengan nama program, tarikh dan jumlah, kemudian disimpan dalam fail yang boleh diaudit. Amalan menyerahkan wang tunai tanpa rekod kepada individu yang mendakwa mewakili masjid perlu dihentikan, kerana ia membuka ruang kepada salah faham dan tuduhan.
Dari sudut cukai, Lembaga Hasil Dalam Negeri menerbitkan Nota Amalan No. 1/2025 tentang layanan cukai ke atas penerimaan derma atau sumbangan. Nota ini menjelaskan perbezaan antara derma, sumbangan dan tajaan, serta implikasi cukai bagi penerima. Bagi AJK yang menerima sumbangan korporat atau geran, perbezaan ini menentukan cara rekod dan pengiktirafan perlu dibuat.
Penggunaan modul tabung membolehkan kutipan direkod mengikut kategori, dijumlahkan secara automatik dan dikeluarkan sebagai laporan bulanan. Laporan sebegini bukan sahaja memudahkan mesyuarat AJK, tetapi juga menjadi bukti ketelusan apabila kariah bertanya tentang penggunaan wang.
Digitalisasi 2026: Enam Langkah untuk AJK
Banyak masjid masih bergantung pada papan notis dan grup WhatsApp. Kaedah itu tidak salah, tetapi ia menyukarkan jemaah baharu, pelajar dan pelawat yang mencari maklumat secara dalam talian. Enam langkah berikut boleh dimulakan tanpa kos perkakasan besar.
- Daftarkan masjid dalam direktori masjid MOSQ supaya lokasi, waktu solat dan maklumat hubungan muncul dalam carian.
- Pastikan masjid yang mengadakan solat Jumaat disenaraikan dalam direktori masjid solat Jumaat agar musafir dapat merancang perjalanan.
- Rekod kutipan melalui modul tabung dan tetapkan jadual laporan bulanan kepada AJK.
- Jadualkan pengumuman digital untuk kuliah, kelas mengaji dan program komuniti.
- Gunakan modul aktiviti untuk menyimpan kalendar program supaya tiada pertindihan tarikh dengan majlis negeri.
- Pasang paparan TV di ruang legar dengan waktu solat zon PHG02, jadual kuliah dan pengumuman terkini.
Untuk masjid yang baru bermula, pendaftaran portal kariah di app.mosq.io mengambil masa singkat dan tidak memerlukan perkakasan khas. Data asas seperti nama masjid, alamat, zon waktu solat dan senarai AJK boleh dimasukkan dalam satu sesi, kemudian dikemas kini mengikut keperluan.
Ringkasan Pantas untuk Pelawat
- Nama rasmi: Masjid Negeri Sultan Ahmad 1, Kuala Kuantan.
- Zon waktu solat: PHG02, sama dengan Pekan dan Muadzam Shah.
- Kapasiti: sekurang-kurangnya 8,000 jemaah.
- Menara: 180 kaki, antara yang tertinggi di pantai timur.
- Telefon masjid: 09-516 5818.
- Pakaian: menutup aurat, bawa tudung tambahan untuk pelawat wanita.
- Sumbangan: melalui tabung rasmi masjid, bukan kepada individu.
- Lawatan rombongan: hubungi pihak masjid lebih awal untuk kebenaran dan jadual.
Kesimpulan
Masjid Negeri Sultan Ahmad 1 berdiri sebagai bukti bahawa masjid negeri bukan sekadar bangunan besar. Ia membawa sejarah kesultanan Pahang, menyimpan rekod seni bina yang teliti, dan berfungsi sebagai pusat rujukan kepada 703 masjid dan 1,563 surau di seluruh negeri. Bagi kariah Kuantan, ia tempat solat dan bertemu. Bagi AJK di daerah lain, ia contoh tentang cara urusan negeri dan urusan kariah boleh berjalan seiring.
Bagi pelawat, memahami fakta asas, zon waktu solat dan adab ziarah menjadikan kunjungan lebih bermakna. Bagi AJK, memahami hierarki JAIP, status tabung dan keperluan digitalisasi membantu memastikan masjid kekal relevan. Jika masjid anda belum mempunyai kehadiran digital yang tersusun, mulakan dengan langkah kecil: daftar dalam direktori, kemas kini waktu solat mengikut zon yang betul, dan rekod tabung secara dalam talian melalui app.mosq.io.